บันไดที่สูงชันเกินไปหรือมีขั้นบันไดแต่ละขั้นไม่เท่ากัน อาจทำให้เกิดอุบัติเหตุได้ อย่างการสะดุดและเสียหลักขณะเดินขึ้นลง แม้จะเป็นบันไดที่สร้างใหม่ก็ตาม การออกแบบ บันไดบ้านที่ถูกต้อง จึงต้องดูทั้งความสูงลูกตั้ง ความลึกของลูกนอน ความกว้างทางเดิน และชานพักให้ดี ให้เป็นไปตามข้อกำหนดของกฎหมายอาคาร ส่วนตัวของ บันไดหน้าบ้านที่ถูกต้อง ยังต้องคำนึงถึงพื้นผิวกันลื่น การระบายน้ำ และพื้นที่หน้าประตูด้วย บทความนี้สรุประยะสำคัญที่เจ้าของบ้านควรรู้ พร้อมอธิบายวิธีวัดและจุดที่ควรตรวจสอบก่อนรับมอบบ้าน
บันไดบ้านที่ถูกต้องตามกฎหมาย ต้องมีขนาดเท่าไหร่?
ตาม กฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ข้อ 23 ซึ่งออกตามพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ได้กำหนดขนาดของบันไดสำหรับอาคารอยู่อาศัยไว้ โดยอาคารประเภทนี้หากมีบันได ต้องมีอย่างน้อยหนึ่งบันไดที่เป็นไปตามข้อกำหนด ทั้งความกว้าง ลูกตั้ง ลูกนอน และชานพัก
| ส่วนของบันได | ข้อกำหนดสำหรับอาคารอยู่อาศัย |
|---|---|
| ความกว้างสุทธิของบันได | ไม่น้อยกว่า 80 ซม. |
| ความสูงลูกตั้ง | ไม่เกิน 20 ซม. |
| ความลึกลูกนอน | ไม่น้อยกว่า 22 ซม. หลังหักส่วนที่ขั้นบันไดเหลื่อมกัน |
| ความสูงของบันไดต่อช่วง | ไม่เกิน 3 เมตร |
| ชานพักบันได | บันไดที่สูงเกิน 3 เมตร ต้องมีชานพักทุกช่วง 3 เมตรหรือน้อยกว่า |
| ขนาดชานพักและพื้นหน้าบันได | กว้างและยาวไม่น้อยกว่าความกว้างของบันได |
| ระยะเหนือศีรษะ | จากขั้นบันไดหรือชานพักถึงส่วนต่ำสุดของอาคารด้านบน ไม่น้อยกว่า 1.90 เมตร |
ทั้งนี้ บันไดของอาคารอยู่อาศัยรวม สำนักงาน และอาคารสาธารณะอยู่ภายใต้ข้อกำหนดอีกชุดหนึ่งตามข้อ 24 ซึ่งมีขนาดต่างจากบันไดบ้านพักอาศัย เช่น ลูกตั้งไม่เกิน 18 ซม. และลูกนอนไม่น้อยกว่า 25 ซม. จึงไม่ควรนำตัวเลขของอาคารแต่ละประเภทมาใช้แทนกันโดยไม่ตรวจสอบประเภทอาคารก่อน
ลูกตั้ง ลูกนอน และชานพัก วัดอย่างไรให้ได้ระยะที่ถูกต้อง
การจะวัดบันไดต้องดูจากขนาดที่ใช้งานจริงหลังติดตั้งวัสดุตกแต่งแล้ว ไม่ใช่อ้างอิงเฉพาะขนาดโครงสร้างคอนกรีตก่อนปูกระเบื้องหรือพื้นไม้ เพราะความหนาของวัสดุอาจทำให้ระยะที่วัดได้เปลี่ยนไปได้
ลูกตั้งบันได วัดความสูงของแต่ละขั้น
ลูกตั้ง คือ ระยะความสูงในแนวดิ่งจากผิวหน้าขั้นหนึ่งไปยังผิวหน้าขั้นถัดไป สำหรับบันไดบ้านพักอาศัยทั่วไป กฎหมายกำหนดให้สูงไม่เกิน 20 ซม. แต่การออกแบบให้ลูกตั้งต่ำลงและมีความสูงสม่ำเสมอกันจะช่วยให้เดินขึ้นลงได้สะดวกกว่า โดยเฉพาะเมื่อต้องใช้บันไดหลายครั้งต่อวัน
ตัวอย่างเช่น หากพื้นชั้นล่างถึงพื้นชั้นบนมีระยะสูง 2.80 เมตร และออกแบบให้มีลูกตั้ง 16 ระยะ จะได้ความสูงลูกตั้งเฉลี่ย 17.5 ซม. ต่อระยะ ซึ่งไม่เกินข้อกำหนด 20 ซม. อย่างไรก็ตาม ต้องพิจารณาจำนวนขั้น ลูกนอน และพื้นที่ที่มีอยู่ร่วมกันด้วย ไม่ใช่คำนวณเฉพาะความสูงลูกตั้งแล้วถือว่าแบบบันไดสมบูรณ์
ลูกนอนบันได ต้องมีพื้นที่ให้วางเท้าเพียงพอ
ลูกนอน คือ ระยะในแนวราบของขั้นบันได ตามข้อกำหนดต้องมีความลึกไม่น้อยกว่า 22 ซม. โดยวัดหลังหักส่วนที่ขั้นบันไดเหลื่อมกันออกแล้ว หากมีจมูกบันไดยื่นออกมาจากขั้นด้านบน จะนำส่วนที่ยื่นนั้นมารวมเพื่อให้ผ่านระยะขั้นต่ำไม่ได้
ในทางใช้งาน ลูกนอนที่ลึกขึ้นช่วยให้มีพื้นที่รองรับฝ่าเท้าได้มากขึ้น โดยเฉพาะขณะเดินลงบันไดซึ่งต้องมองตำแหน่งขั้นถัดไปอย่างต่อเนื่อง จึงควรออกแบบความสูงลูกตั้งและความลึกลูกนอนให้สัมพันธ์กัน ไม่ใช่เพิ่มความลึกลูกนอนโดยไม่คำนึงถึงพื้นที่ทางเดินและความชันของบันได
ชานพักบันได ต้องกว้างและยาวเท่าไหร่
สำหรับบันไดบ้านที่มีความสูงเกิน 3 เมตร กฎหมายกำหนดให้มีชานพักทุกช่วงความสูงไม่เกิน 3 เมตร โดยขนาดความกว้างและความยาวของชานพักต้องไม่น้อยกว่าความกว้างของบันได เช่น หากบันไดกว้าง 90 ซม. ชานพักก็ต้องมีความกว้างและความยาวไม่น้อยกว่า 90 ซม.
ชานพักไม่ได้มีหน้าที่เพียงเปลี่ยนทิศทางบันได แต่ยังเป็นพื้นที่ให้ผู้ใช้งานหยุดพักหรือปรับจังหวะการเดิน โดยควรไม่มีสิ่งของวางกีดขวาง และต้องตรวจสอบระยะเหนือศีรษะไม่ให้ชนกับท้องพื้น คาน หรือส่วนประกอบของอาคารที่อยู่ด้านบนด้วย
บันไดหน้าบ้านที่ถูกต้อง ควรออกแบบอย่างไรไม่ให้ลื่นหรือสะดุด
บันไดทางเข้าบ้านเป็นจุดที่ต้องเจอทั้งฝน ความชื้น และการเปลี่ยนระดับจากพื้นภายนอกเข้าสู่ตัวอาคาร จึงมีรายละเอียดที่ต้องพิจารณาเพิ่มเติมจากบันไดภายใน โดยเฉพาะบ้านที่ยกระดับพื้นชั้นล่างสูงกว่าลานจอดรถหรือทางเดินหน้าบ้าน
บันไดหน้าบ้านที่ถูกต้อง ควรให้ความสำคัญกับเรื่องต่อไปนี้
- ขนาดขั้นบันไดสม่ำเสมอ ลูกตั้งแต่ละระยะไม่ควรสูงต่ำต่างกันจนทำให้จังหวะการก้าวผิดปกติ โดยต้องวัดจากระดับผิวพื้นที่ใช้งานจริง
- พื้นผิวไม่ลื่น เลือกวัสดุที่เหมาะกับการใช้งานภายนอก โดยเฉพาะงานพื้นกระเบื้องที่เปียกน้ำฝนได้ง่าย
- มีพื้นที่หน้าประตูเพียงพอ ไม่ควรออกแบบให้เปิดประตูแล้วต้องก้าวลงบันไดทันที เพราะอาจเสียหลักขณะเปิดประตูหรือถือสัมภาระ
- ระบายน้ำได้ดี ไม่ควรปล่อยให้มีน้ำขังบนขั้นบันไดหรือไหลย้อนเข้าบ้านเมื่อฝนตก
- ราวจับและแสงสว่างเหมาะสม หากบันไดมีหลายขั้นหรือมีผู้สูงอายุใช้งาน ควรมีราวจับที่มั่นคงและมองเห็นขอบขั้นได้ชัดเจน
การพิจารณาระยะตามกฎหมายของบันไดหน้าบ้านต้องดูรูปแบบบันไดและประเภทอาคารจริงด้วย โดยเฉพาะกรณีที่มีการต่อเติมขั้นทางเข้า เปลี่ยนระดับพื้น หรือปรับพื้นที่หน้าบ้านภายหลัง ไม่ควรนำตัวเลขขั้นต่ำไปตัดสินว่าทุกลักษณะงานถูกกฎหมายทันทีโดยไม่ดูแบบและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง
บันไดบ้านที่ถูกต้อง ตามระยะกฎหมายอาคาร สรุปขนาดลูกตั้ง ลูกนอน และชานพัก เพื่อความปลอดภัย
บันไดบ้านที่ถูก [...]
ทำยังไงดี ประตูปิดไม่สนิท เกิดจากบาน วงกบ หรือพื้น? เช็กให้เจอก่อนเรียกช่างแก้
ประตูปิดไม่สนิท [...]
ต.ค.
ปัญหา น้ำขังห้องน้ำ แก้ตรงไหนดี? เช็กพื้นลาดเอียง ท่อระบายน้ำ ก่อนรื้อทำใหม่
น้ำขังห้องน้ำ แ [...]
ต.ค.
น้ำไหลเบาทั้งบ้านหรือแค่บางก๊อก? ไล่เช็กต้นเหตุก่อนที่จะเปลี่ยนปั๊มน้ำ
น้ำไหลเบาทั้งบ้ [...]
ก.ย.
บันไดผ่านขนาดตามกฎหมายแล้ว ปลอดภัยเพียงพอหรือไม่?
บันไดที่มีขนาดตามกฎหมายอาจยังไม่เหมาะกับผู้ใช้งานทุกคน เพราะข้อกำหนดขั้นต่ำกับการออกแบบเพื่อความสะดวกสบายเป็นคนละเรื่องกัน ตัวอย่างเช่น คู่มือการจัดสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมสำหรับผู้สูงอายุของหน่วยงานภาครัฐ แนะนำลูกตั้งประมาณ 14–15 ซม. และลูกนอนประมาณ 28–30 ซม. พร้อมราวจับและพื้นผิวไม่ลื่น ซึ่งเป็นแนวทางการออกแบบสำหรับผู้สูงอายุ ไม่ใช่ข้อบังคับทั่วไปสำหรับบ้านทุกหลัง
นอกจากนี้ยังต้องพิจารณาความแข็งแรงของวัสดุและความเรียบร้อยของการติดตั้ง เช่น ขั้นบันไดที่มีเสียงผิดปกติเมื่อเหยียบ ราวจับที่โยกคลอน หรือกระเบื้องที่ยึดติดไม่แน่น โดยเฉพาะกรณี กระเบื้องกลวง บริเวณลูกนอน ควรตรวจสอบสภาพการยึดเกาะร่วมกับรอยแตกร้าวหรืออาการแผ่นกระเบื้องขยับ ไม่ควรพิจารณาจากเสียงเคาะเพียงอย่างเดียว
สำหรับบ้านสร้างใหม่ การวัดระยะบันไดควรทำร่วมกับ การตรวจสอบบันไดบ้าน ทั้งความเรียบเสมอ ความมั่นคงของราวจับ และการทดลองเดินขึ้นลงตามปกติ เพื่อให้พบงานที่ควรแก้ไขก่อนเริ่มใช้งานจริง
เช็กบันไดบ้านที่ถูกต้องก่อนรับมอบกับ PASS Engineering
บันไดบ้านที่ถูกต้อง ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ข้อ 23 ต้องมีอย่างน้อยหนึ่งบันไดที่ได้ขนาดตามกฎหมาย โดยมีความกว้างสุทธิไม่น้อยกว่า 80 ซม. ลูกตั้งไม่เกิน 20 ซม. ลูกนอนไม่น้อยกว่า 22 ซม. และต้องมีชานพักตามเงื่อนไขเมื่อบันไดสูงเกิน 3 เมตร แต่ความปลอดภัยไม่ได้ขึ้นอยู่กับตัวเลขเพียงอย่างเดียว ความสม่ำเสมอของขั้นบันได พื้นผิวที่ไม่ลื่น ราวจับ และความแข็งแรงของวัสดุก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน โดยเฉพาะบันไดหน้าบ้านที่ต้องใช้งานในสภาพเปียกชื้น
การ ตรวจบ้านก่อนโอน ของ PASS Engineering จะช่วยดูความเรียบร้อยของงานบันได รวมถึงครอบคลุมงานสถาปัตยกรรมและส่วนประกอบของบ้านตามขอบเขตบริการ รวมถึงบันได พื้น ผนัง และอุปกรณ์ต่าง ๆ โดยรายการผิดปกติที่พบสามารถนำไปใช้ประสานงานกับโครงการเพื่อดำเนินการแก้ไขก่อนรับมอบได้
